خوش آمدید

جستجو

تبلیغات





جزیره حرارتی شهرها

    رشد سریع شهرنشینی در قرن 19 بعد از انقلاب صنعتی در کشورهای توسعه یافته صورت گرفت و از این زمان به بعد بر وسعت شهرها افزوده شد.شهرها افسار گسیخته به هر جهتی رشد می کردند. مراکز شهری نیز به دلیل تمرکز فعالیتهای تجاری روز به روز متراکمتر می شدند. به علت رشد بی رویه و افزایش ساخت و ساز به هم فشرده به خصوص در مراکز شهری مشکلاتی برای ساکنین شهرها ایجاد شد که تا آن زمان بی سابقه بود. از طرفی مسئولان شهری قادر نبودند همگام با رشد شهرها برنامه ریزی لازم را برای کنترل مشکلات پدید آمده انجام دهند در نتیجه در اکثر موارد مشکلات پدید آمده در شهرها از کنترل خارج شده و شرایط نامساعدی برای ساکنان به وجود آمد. این روند در کشورهای در حال توسعه بعد از جنگ جهانی دوم اتفاق افتاد و سبب بروز مشکلات حادتری نسبت به آنچه که در شهرهای کشورهای توسعه یافته اتفاق افتاد، شد. چون دراین کشورها علاوه بر ضعف مدیریتی برای کنترل مشکلات ناشی از رشد بی رویه شهرها، هجوم هر چه بیشتر مردم از روستاها و شهرهای کوچک به شهرهای بزرگ سبب شد که در اینگونه شهرها مشکلات بسیاری برای ساکنین و شهروندان به وجود آید.

    یکی از مسائل شهری که در نتیجه رشد بدون برنامه در شهرها پدید آمد،تشکیل جزیره حرارتی به خصوص در شهرهای بزرگ است.

    شهرهای بزرگ با ساخت و سازهای به هم فشرده و وجود انواع فعالیتها به ویژه در بخش مرکزی(CBD) کاملا بر اقلیم خود و پیرامون اثر می گذارند.جزیره ی حرارتی از مخاطراتی است كه ناشي از رشد بی رویه ی محیطهای شهرنشيني است. حتی اگر اقلیم  جهانی در حال گرم شدن نباشد، شهرها در حال حاضر با مشکل افزایش درجه حرارت به دلیل اثر پدیده ی جزیره حرارتی روبه رو هستند(هاورتر،2012: 2) .

    شهرها با سطوح فیزیکی متفاوت بر میکروکلیمای خود تاثیر گذار هستند.اختلاف جنس فیزیکی سطوح شهری بسیار زیاد است(بهنیافر و قنبرزاده،1387: 103). وجود سطوح فیزیکی مصنوعی(آسفالت،موزائیک و...) به جای سطوح نفوذپذیر(خاک) و پوشش گیاهی سبب کاهش تبخیر و تعرق و افزایش گرمای محسوس در شهرها می شود و این باعث می شود که هوای شهرها معمولا از هوای پیرامون گرمتر باشد. شهرهای بزرگ می توانند اقلیم محلی ویژه ای را نیز به وجود آورند یعنی اقلیم محیطهای پیرامون خود را کنترل می کنند و آب و هوای شهر کاملا با پیرامونش متفاوت است.

    در طول روز مواد تيره ساختماني، گرما را جذب مي‌كنند و تا ساعت‌ها پس از غروب آفتاب آن‌ را نگاه مي‌دارند. اين فرآيند، علاوه بر فرآيند تابش به جسم و گسيل طول موج بلندتر از آن، باعث تشديد هواي گرم در ابرشهرها مي‌شود. بررسي‌هاي ماهواره‌اي ناسا نشان مي‌دهد كه تمامي ابرشهرهاي روي زمين، به دليل از بين بردن رستني‌ها و گياهان و جايگزيني آنها با مصالح به ويژه تيره رنگ ساختماني، دچار چنين مشكلي شده‌اند(سپهری و زارعی،1384).

    درجه حرارت در مراکز شهری نسبت به پیرامون خود بالاتر است.در طول روز گرم شدن سطوح ساختمانهای شهری سریعتر از روستاهای اطراف شهر است. از سپیده دم، دیوارها ی ساختمانها مانع از تشعشعات ضعیف خورشید می شوند، در این حالت گرچه تبخیر و تعرق ضعیف است اما اثر حرارتی تشعشعات شدید می باشد(فرید،1375: 374).این اثر ساختمانها در مراکز شهری به دلیل ارتفاع و فشردگی، بیشتر است و این سبب افزایش درجه ی حرارت در مراکز شهری می شود که با ترسیم نقشه ی منحنی های دما در یک شهر، ملاحضه می کنیم که خطوط همدماهای شهری همانند خطوط همدماهای یک جزیره ی حرارتی می باشد(بهنیافر و قنبرزاده،1387: 117).جزیره ی حرارتی بر اثر از بین رفتن پوشش سطحی طبیعی (پوشش گیاهی،خاک و...) ایجاد سطوح فیزیکی مصنوعی شهري ( ساختمانها، سطح آسفالت و ساير تأسيسات)شکل می گیرد و این سبب می شود که در طول روز انرژی خورشیدی توسط این سطوح بیشتر جذب شده و  در طول شب انرژی گرمایی(طول موج بلند) بوسیله این ساخت و سازها به دام بیفتد و روند سرد شدن به کندی صورت گیرد  بنابراين دماي هواي شهرها به خصوص در مراکز آن(به دلیل تمرکز بیشتر سطوح فیزیکی) به طور معمول از دماي هوا در مناطق حومه شهر بالاتر خواهد بود.اين اختلاف دما گاهي به 5 تا 6 درجه سلسيوس مي رسد و حتي در شب هاي آرام و صاف در شهرهاي بزرگ در حدود 6 تا 8 به درجه سلسيوس نيز گزارش شده است بنابراین شدت این پدیده در هوای آرام و بدون ابر بیشتر می شود(موسوی بایگی و همکاران،1391). به عنوان نمونه در شهر مونترال اختلاف دمای هوا با  پیرامونش بیش از 5 درجه سانتی گراد بوده است (چی و همکاران ،2007: 5).اندازه گیری های به دست آمده نشان می دهد که حداکثر گرادیان افقی دما بین بخش مرکزی شهر و حومه در حدود 1 الی 2 درجه سانتی گراد در یک کیلومتر در شهرهای کوچک و متوسط است.در حالتهای افراطی ای گرادیان به 5 درجه در یک کیلومتر می رسد(مجرد،1391: 63).

    واژه جزيره حرارتي براي اولين بار در سال 1833 توسط هاوارد مطرح شد(موسوی بایگی و همکاران،1391).از آن زمان تحقیقات زیادی انجام گرفته و مشخص شد با رشد سریع شهرها دمای هوا در مناطق مختلف شهر نیز افزایش پیدا کرده است. البته این افزایش دما در نقاط مختلف شهر متفاوت بوده یعنی هرچه تاسیسات و ساختمانها متراکمتر بوده میزان دما نیز در این مناطق افزایش بیشتری داشته است. این خصوصیت در مراکز شهری بیشتر قابل لمس است.

    "شدت و ویژگیهای این تغییرات متفاوتند، چه شهر را یكجا در نظر بگیریم یا هر یك از اجزای آن را جداگانه بررسی كنیم (مانند خیابان كشی ، تراكم و نوع ساختمانها و ... ). بنابراین بین لایه مرزی شهر و لایه تاج پوشش شهر باید تمایز قایل شویم.لایه تاج پوشش شهر از سطح زمین تا بام ساختمانها را شامل می شود كه باد و دما تغییرات مكانی شدیدی را در این قسمت نشان می دهند.همچنین طرح و عرض خیابانها، نوع كاربری زمین، مصالح مورد استفاده در ساختمانها و جاده ها، اختلاف ارتفاع و مسیر قرارگیریشان الگوهای خود اقلیمی پیچیده ای را پدید می آورند.

    چون دما مهمترین متغیر تاثیرگذار و یكی از مهمترین خصوصیات اقلیم شهری محسوب می شود به همین دلیل اصطلاح جزایر گرمایی كه  Manley وضع كرد قبول همگانی یافت. بعدها  Okeجزیره گرمایی را در یازده شهر اروپایی اندازه گیری نمود و معادله مفیدی برای تخمین حداكثر اختلاف دما بین مناطق شهری و مناطق روستایی و پیرامونی به دست آورد"(موسوی بایگی و همکاران،1391).

    منابع:

    1-بهنیانفر ابوالفضل،قنبر زاده هادی(1387)، مبانی میکروکلیماتولوژی و آب و هوای محلی،نشر سخن گستر با همکاری معاونت پژوهشی دنشگاه آزاد اسلامی مشهد،مشهد

    2-سپهری جعفر، پریسازارعی زهرا(1384)،آشنایی با پدیده ی جزیره ی گرمایی در شهرها و راهکارهای پیشگیری از آن، 

    3-فرید یدالله(1375)، جغرافیا و شهرشناسی،نشر دانشگاه تبریز،تبریز

    4-مجرد فیروز(1391)، اقلیم و بحرانهای محیطی،انتشارات طاقبستان،دانشگاه رازی ،دانشکده ادبیات،کرمانشاه

    5- موسوی بایگی محمد،اشرف بتول،فریدحسینی علیرضا،میان آبادی آمنه(1391)، بررسی جزیره حرارتی شهر مشهد با استفاده از تصاوير ماهواره اي و نظريه فركتال، مجلّه جغرافيا و مخاطرات محيطي، شماره اول،صص49-35

    Chee F Chan, Julia Lebedeva, José Otero, Gregory Richardson(2007), Urban Heat Islands: A Climate Change Adaptation Strategy For Montreal, Services des infrastructures,transport etenvironnement of the City of Montreal,NP 78

    Haverter sara P. (2012),Adapting  to Urban Heat: A Tool Kit for Local Governments, Harrison Institute for Public Law Georgetown Climate Center,NP 81


    این مطلب تا کنون 8 بار بازدید شده است.
    منبع
    برچسب ها : شهرها ,شهری ,سطوح ,درجه ,شهرهای ,افزایش ,مراکز شهری ,سطوح فیزیکی ,شهرهای بزرگ ,جزیره حرارتی ,خطوط همدماهای ,سطوح فیزیکی مصنوعی ,برای کنترل مشکلات ,کشورهای توسعه یافته ,
    جزیره حرارتی شهرها

تبلیغات


    محل نمایش تبلیغات شما

پربازدیدترین مطالب

آمار

تبلیغات

محل نمایش تبلیغات شما

تبلیغات

محل نمایش تبلیغات شما

آخرین کلمات جستجو شده